| ELEGIA KI EMILIANO
Gusto kong iistorya saimo si tula ni Lolo
manongod sa uran, na inistorya niya man sako
haloy nang panahon, an problema ta
dai ko na taranda
si eksakto niyang tataramon
ta simple saka halipot sana man ito,
pero makahulugan
arog kan si saiyang trangkilohon na lalawgon.
Pagkatapos niya daang isurat
mina'wot niyang itao ito sa tawong
gusto niyang makaibahan paglakaw sa uran.
Dai ko aram kun ano talaga an ginibo niya
o ano nanggad an nangyari pagkatapos.
Mayo na man siyang ibang sinabi sako.
Kun an mga tula kama'wotan igwa ako nin duwa:
an saiyang simpleng pagtaram
saka an saiyang trangkilohon na lalawgon.
Kun an duwang bagay na ini itatao nanggad sako,
an saro isasalipod ko pag magdoros na sako atyan na
banggi,
saka an saro ipapandong ko pag nagbolos na an uran
sako atyan na banggi.
Sabihon ta na sanang sigurado ako sa mga bagay na ini
arog ni Lolo,
kun siring, nungka na mada'gom sa palibot ko,
an kikilat dai na susundan nin dagoldol.
Dai ko na kaipuhan nin ano pa man
pag naglakaw na ako sa uran .
ELEGY FOR EMILIANO
I want to tell you about my grandfather's poem
about the rain, which he told me about
hundreds of rainy days ago,
but I cannot remember his exact words
for they were terse and serene yet as telling
as his rainy-days-old face.
I am, however, certain that after he wrote it
he wished he could give it to somebody
with whom he wanted to walk under the rain.
Whether something about him or about the rain
granted his wish I do not know.
Grandfather never told me more.
If verses were wishes I would have two now-
his gift of words and his sea-like countenance.
If these were granted, one of them would clothe me
from this cold wind which will blow on me tonight,
and the other would cover me from this hard rain
which will pour on me tonight.
Let us just say I am certain about these wishes,
as grandfather might have been,
then these gray clouds will not get denser,
that silver lightning will never make a sound.
I will need nothing to walk under this rain.
________________
LINGUAHE
Kun maubusan ako nin sasabihon atyan na banggi
an mga kamot ko an makikiulay saimo.
Siring sa mga pakpak kan tagkarit na minahugpa sa
madahonon na salog,
mumuwestrahon kan mga muro ko an maliwanagon mong
lalawgon.
Siring sa mga dahon kan doot na minatarakig sa
paghoyop kan doros,
itutuga kan mga palad ko an kaogmahan na namumulaag sa
saimong mga pisngi.
Siring sa mga sirang na minahali sa kasusubang pa
sanang saldang,
ilalantad kan mga kamot ko an kamurawayan sa saimong
mga mata.
Ano man na madangog mo sa mga oras na iyan
masabi nanggad kan gabos na totoo.
LANGUAGE
If ever I run out of words tonight, my hands would
gently speak to you.
Like wings of the kingfisher sweeping down a river of
leaves,
My fingers would decipher magic as it shimmers in your
eyes.
Like the leaves of grass shivering in the howling
wind,
My palms would utter the joy that shines in your eyes.
Like the rays of light beaming from the morning sun,
My hands would declare the bliss as it glows in your
eyes.
Any word conveyed then and there would speak the
truth, and all of it.
________________
DECEMBER
Pag December dai ka na puwedeng mag-uli sa dakulang
harong.
Sa mga enot mong aldaw duman, matarakig ka sa katre mo
pagkakaaga;
saka kun magparauran nin makusog
maaabala ka kan manlaen-laen na bagay-
an mga bintana parasa, an mga lanob garaba,
saka an mga atop nagtotororo.
Kun magparauran nin makosogon
mahahadit ka pa kan pagkadakul-dakul na basura-
mga tipon nin aralang na dahon saka sanga saka mga
bagay,
mga bolod nin inatong na daga saka laboy saka mga
gapo,
sagkod sarong salog nin garadan na manok-
na maralataw-lataw, tapos mapalibot sa natad.
Kun magparauran pa nin makosog, na bakong harayong
mangyari,
masolo-solo ka sa Daruanak na napapalibotan nin
kadakol na pating.
Dai mo na puwedeng pakarayon pa an dakulang harong,
o dawa ipahirahay mo an anuman na parte kaini.
Maghanap ka na sana nin ibang lugar,
duman sa mayong doros na mapatakig saimo
sa saimong katre pagkakaaga;
duman sa dai ka na maparahadit pa
sa pagkadakul-dakul na manlaen-laen na bagay
pag magparauran nin makosog.
DECEMBER
Come December you cannot go back to that old house
anymore.
On your first days there, the morning wind will freeze
you in your bed,
and if it rains very hard, you would have to worry
about many other things-broken jalousies, dilapidated
walls, and leaking roofs.
If it rains really hard, you would be bothered by the
enormous trash-
heaps of dried leaves and branches and things,
hills of eroded soil and mud and rocks,
and a river of dead chickens-
floating around, and later, engulfing the yard.
If it rains very very hard, as what usually happens,
you would be a shipwreck survivor on an island
surrounded by schools of sharks lurking in the open
sea.
It is insane for you to rebuild the house now
Or to repair any of its disintegrated parts.
Better find some other place
where no morning wind will freeze you in your bed;
some other place where you would not have to worry
about many other things if it rains very hard.
________________
FRIDAY
Tonight when the moon rose in our fields
The dapdap leaves glared at me
Like the yellow spots on my father's lungs.
When it rained, the leaves grieved
And their tears were as dark as
The black spots on my father's lungs.
When the wind swept, the leaves shivered,
And fell, swift like a feather, streaking
White as the many spots on my father's lungs.
BIERNES
Kan an bulan nagsubang sa oma ngonyan na banggi
si mga dahon kan dapdap nagriliod sako,
garo itong malulungsing labot sa baga ni Tatay.
Kan nagbolos an uran, si mga dahon naghiribi,
Abag diklom kan si mga luhang nagtororo,
garo itong maiitom na labot sa baga ni Tatay.
Kan buminagsak an doros sa daga, si mga dahon
nagtarakig
saka nagkapurugting garo balukag, guminirirang
garo na mapuputing labot sa baga ni Tatay.
________________
INOCENCIO
Kun an sarong perpektong hawak mag-inom nin hilo,
an daing kusog na pagkabuhay sa laog kaini
magiging sarong laman
na luway-luway na mawawara.
Digdi ini nagagadan.
Sa hinilong tulak na magiging nagkakala-kagang kabaong
ini malataw-lataw, pero sa kahaluyi
malubog sa hinilong salog na ini.
Ano na an mangyayari pagkatapos?
Mayo, an wararak nang laman
na gabos na lang dugo
malalamos, dangan mahihigop
paluwas sa malipoton na labot.
Digdi ini nagagadan giraray.
An laman na dai na masaho maistar na sa kadikloman
sa luwas kan dating maimbong na inulnan.
Dai mahaloy, itatapok ini para pakamangon na sana
sa mapa'raton na agihan sa irarom,
asin an halipot na pagbaklay
matatapos sa maampoton na imburnal
sa irarom kan daga.
Digdi na ini nagagadan.
INOCENCIO
When a perfect frame of flesh and bone and blood
poisons its own parts, the frail verve within
becomes a fleeting mass of flesh and bone and blood.
There it dies.
In the poisoned birth-bed that has become its boiling
coffin
it floats, but later sinks in the ocean of hemlock.
What more becomes of the fleeting mass?
Nothing, but a sanguine anatomy
now being drowned, and then sucked
into a freezing hollow.
There it dies again.
So simply it mutates into a blob
now destined to dwell in the dark bores
outside the once-warm enclosure.
Soon it is made to crawl
in the dismal spaces under the sod,
and end its brief journey
through the dingy tunnels under ground.
There it dies again, for good.
________________
REMEMBERING DULCE
Right now I am struggling with a strange memory.
It does not do me any good scanning these white walls
or contemplating the pale white ceiling. You just
can't be there.
Really I have yet to relearn how to trace the curves
of your hips,
the smooth lines of your face, or at least, the shape
of your shadow.
Honestly I have forgotten everything.
PAGGIROMDOM KI DULCE
Pinipirit kong giromdomon an gabos. Pero, mayo-
miski maparasukol ako nin lanob,
o magparamuni-muni kan kesame,
Miski saen ako magkiling, mayo ka.
Kaipuhan kong pag-adalan giraray
si mga kurbada kan saimong habayan,
si mga linya kan saimong lalawgon,
o dawa na sana si hurma kan anino mo.
Lingaw na talaga ako.
________________
MAYO 7, BIERNES
Nagtatakig an dahon kan lubi-lubi
garo idtong tipuson
sa bangging bulanon.
Dai naghaloy
nagbolos an uran,
naging algodon
sa tubig na nasaghom
na daing kasing-itom.
Dangan
kan maghoyop an amihan
an mga dahon
nahulog, narakdag
garo
kalag
kagian.
________________
KAN AKO SADIT PA
Variation on Claro M. Recto's "Noong Bata Pa Ako"
February 1995/ December 2001
Kan ako sadit pa, pitong taon o labi pa
Natood nang magtukad sa bukid sa pamitisan kan Isarog
Para magkua nin omlong, pala'pa', mga sungong
panggatong
Kaibahan si Manoy na an sundang nasasarong,
Minsan poon alas dos hasta maghapon
Sa bukid nungka maguguton dawa mahapunan
Huli ta an kakanon makukua saen man:
Mga bayawas na hinog, an iba inuulod,
Kurumbot na hubal, minsan daeng laog,
Santol na Bangkok, sinasakat sa may ba'bul
Manggang maalsom, dae maabot dawa tinutukdol.
Abang ogma kan panahon, sa itaas kan bulod madoroson.
Hiling an banwa asin dagat na mahiwason.
Dakul akong naoosipon pag-uli sa harong na magayon,
Lalo na ki Neneng maogmahon
Kaibahan ko paglabar pag abot kn sinarom.
Malipoton na tubig hale sa bobon na hararom
Nakakahale nin hibo kan amor seco saka gogon.
Kun maghaloy magbuntog, an tubig malibog;
Parehong mahahadit ta baad mahagupit
Kaskas na minadalagan sa likod kan kusina
Para madulagan an gihoy ni Mama.
Pero kun an gubing baging bolos na
Ta kinua hale sa mga bagong laba
Si Mama mayo nang masabi pa-puwera
Apodon an gabos para mag-orasyon
Sa altar kan Sagrado Corazon na minsan milagrohon.
Dangan kayan an pagmate ko garo nakarigosan
Dawa baga naglabar lang; an kaogmahan namamatean
Kaiba an magurang asin mga tugang.
________________
SONATA III
Earth Day Poem
Niņo Saavedra Manaog
1995/2001
Magngalas kang garo usang nawawara sa kadlagan
Kun pag-uran nin makusog, dae nabasa an saimong likod;
Kun pag-saldang giraray, dae naalang an saimong kiray.
Magngalas kang garo bulan sa banging bulanon
Kun pagtanom mo nin bayawas, nagbunga nin sibulyas;
Kun pag-gusi mo nin gulay, puros ulod an nabuhay.
Sa panahon na iyan ika nalilingaw na
May uran pag-aga; man-init kan baga;
Dai ka magngisi dawa an uran naghuraw na.
Magngalas kang garo gamgam na dai nakabura
Kun pagduman mo sa dagat mayo nang baybay na natada
Kun pagtukad mo sa buki, mayo nang kulisap nas
maghinghing.
Magngalas kang garo gapong garatak sa lumang bulod
Kun pagngirit mo sainda, mayo kang ngising nadangog
Kun paghibi mo, mayo kang luhang nahiling
Sa panahon na iyan ika nakalingaw na
Magmata nin amay, sa Saiya makiulay
Dai ka magtangis ta an uran sige-sige na. |
